Konwersja długu na kapitały spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (CIT).

Data sporządzenia: 1 marca 2023 r.
 

Pytanie:
Pytanie dotyczy konsekwencji w podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) konwersji długu na kapitał zakładowy. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (spółka A) posiada niespłaconą pożyczkę wobec swojej spółki dominującej (spółki B). Spółka dominująca wniesie kwotę niespłaconej pożyczki tytułem podwyższenia kapitałów w spółce zależnej, w zamian za udziały spółki zależnej. 
Obie spółki mają siedzibę w Polsce.
 

Odpowiedź:

1. W praktyce istnieją dwa możliwe sposoby przeprowadzenia konwersji długu na kapitał spółki. Pierwszy sposób polega na wniesieniu aportu w postaci wierzytelności, co powoduje, że dochodzi do konfuzji po stronie spółki do której wkład jest wnoszony; spółka staje się wówczas jednocześnie wierzycielem i dłużnikiem danej wierzytelności. Prowadzi to do wygaśnięcia jej zobowiązania z mocy prawa. Drugi sposób polega na wniesieniu wkładu pieniężnego do spółki i późniejszym umownym potrąceniu wzajemnych zobowiązań, czyli długu wspólnika (z tytułu wkładu pieniężnego) z jego wierzytelnością wobec spółki (z tytułu pożyczki).
2. Pomimo tego, że wspomniane powyżej dwa sposoby konwersji wierzytelności na kapitał zakładowy różnią się od siebie na gruncie kodeksu spółek handlowych (pierwszy oparty jest na wkładzie niepieniężnym, a drugi na wkładzie pieniężnym), konsekwencje podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych (CIT) dla spółki, w której kapitał jest podwyższany, są takie same niezależnie od tego, czy wkład ma formę pieniężną, czy niepieniężną.
3. W spółce, w której kapitał jest podwyższany, przychód otrzymany na utworzenie lub podwyższenie kapitału zakładowego nie stanowi przychodu podlegającego opodatkowaniu (zob. art. 12 ust. 4 pkt 4 Ustawy o CIT). W związku z tym spółka, w której kapitał zakładowy jest podwyższany w wyniku wniesienia aportu lub wkładu pieniężnego, nie uzyskuje przychodu podlegającego opodatkowaniu CIT. Dodatkowo, do przychodów podlegających opodatkowaniu nie zalicza się również kwot otrzymanych przez tę spółkę z tytułu tzw. agio, czyli z tytułu nadwyżki ponad wartość nominalną udziałów (akcji), otrzymanych przy ich wydaniu i przekazanych na kapitał zapasowy (zob. art. 12 ust. 4 pkt 11 ustawy o CIT).
4. Organy podatkowe mogą kwestionować neutralność podatkową konwersji długu na kapitały spółki, jeżeli wartość nominalna akcji wyemitowanych w wyniku konwersji długu na kapitał jest niższa niż wartość nominalna pożyczki. Wynika to z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2022 r. sygn. akt. II FSK 537/20, w którym sąd stanął na stanowisku, że różnica pomiędzy wartością nominalną pożyczki a wartością udziałów może zostać uznana za przychód podlegający opodatkowaniu na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 3 lit. a) Ustawy o CIT. Istotne jest to, że NSA wydał wyrok w sprawie, w której "sytuacja wyjściowa" polegała na tym, że wierzycielowi przysługiwała wobec Spółki wierzytelność pieniężna w określonej wysokości (wartość nominalna wierzytelności) wraz z odsetkami, przy czym, ze względu na brak możliwości spłacenia pożyczki przez spółkę, wierzyciel wniósł do niej wkład niepieniężny w postaci wierzytelności wycenionej na poziomie rynkowym, który był niższy od wartości nominalnej wierzytelności (i bez odsetek). W zamian za to wierzyciel objął udziały w Spółce w wysokości odpowiadającej wartości rynkowej wierzytelności, niższej niż jej wartość nominalna. NSA uznał, że w efekcie, na skutek dokonanych czynności prawnych, spółka nie była zobowiązana do świadczenia na rzecz wierzyciela pierwotnego świadczenia, tj. spłaty wierzytelności wysokości nominalnej wraz z odsetkami. Z kolei, gdyby nie zostały podjęte żadne czynności, to spółka byłaby prawnie zobowiązana do spłaty swojego zobowiązania z tytułu pożyczki, w wysokości odpowiadającej nominalnej wartości wierzytelności wraz z należnymi odsetkami. W ocenie sądu, spółka, oferując do objęcia swoje udziały o wielkości odpowiadającej wartości rynkowej wierzytelności, w pozostałej części osiągnęła korzyść finansową, w postaci różnicy pomiędzy kwotą zobowiązania (w wysokości nominalnej), którą zobowiązana byłaby spłacić, gdyby nie przeprowadzono konwersji, a wysokością swoistego rodzaju ekwiwalentu za wniesioną wierzytelność, w postaci zaoferowanych przez nią wierzycielowi udziałów o określonej wartości nominalnej.
5. Z powołanego wyroku wynika, że ryzyko braku neutralności konwersji długu na kapitał występuje wówczas, jeśli zarówno wartość rynkowa, emisyjna, jak i nominalna udziałów jest niższa niż wartość nominalna wierzytelności. Takie ryzyko nie powinno dotyczyć scenariuszy, w których wartość nominalna udziałów jest co prawda niższa od wartości nominalnej pożyczki, ale pozostała część „ceny” udziałów jest alokowana do premii emisyjnej (agio).
6. Z punktu widzenia wspólnika, tj. dotychczasowego wierzyciela spółki wnoszącego do niej wkład, konwersja wierzytelności na kapitał (niezależnie od sposobu jej przeprowadzenia) oznacza, w myśl jednolitego już orzecznictwa, zamianę wierzytelności na inne prawo majątkowe i nie jest z punktu widzenia podatkowego wniesieniem wkładu w formie pieniężnej (co oznaczałoby brak przychodu podatkowego z tego tytułu po stronie podmiotu, który udzielił pożyczki). Przychód podlegający opodatkowaniu powinien zostać rozpoznany w wysokości wartości rynkowej takiego wkładu (zob. art. 12 ust. 1 pkt 7 Ustawy o CIT).  Jednocześnie, zgodnie z art. 15 ust. 1j pkt 2a Ustawy o CIT, w przypadku aportu w postaci wierzytelności własnej wynikającej z pożyczki, koszty uzyskania przychodów mogą być rozpoznane w wartości odpowiadającej kwocie pożyczki, która została przekazana na rachunek płatniczy spółki będącej pożyczkobiorcą. Koszty uzyskania przychodów nie mogą być wyższe niż wartość wkładu w postaci pożyczki, ustalona zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 7 Ustawy o CIT. 
7. W oparciu o powyższe przepisy, w przypadku aportu, przychód do opodatkowania i koszty uzyskania przychodu są równe, co oznacza neutralność podatkową zarówno dla spółki, jak i wspólnika. Należy jednak mieć na uwadze, że kwota pożyczki może zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodów, wyłącznie jeżeli została przekazana na rachunek płatniczy pożyczkobiorcy, to jest spółki, w której podwyższany jest kapitał zakładowy.